PASALTHA ZAMPUIMANGA - Mizofolktales and Art Group




Pasaltha Zampuimanga hiThanghuliana fapa Chhakchhuak hnam an ni a, Tun a Tripura ram chunga awm Zampuitlang ah kum 1850 khan alo piang ani. Zampui hming chawia a hming poh hi sak ani. Pasaltha Zampuimanga a hmingthan na em em chu a huaisenna leh chakna hi ani, Tualtevanglaia kei ka ni inti chin meuh te pawh in kawtchhuah a sawntlung lei khal tak mai chu kawlhnam in an in sah siak a, Zampuimanga tluk a sat thuk thei tumah an awmlo ve an ti thin. Hei hi a dik pawh a dik maithei ani, a chhan chu Mizo pasaltha zing ah ani aia Kawlhnama sakei sat hlum hnem an awm kher lovang. A nuapan lai atrang a infiam ngaina mi ani a a rual pui zing ah phei chuan in kawibah ah phei chuan tuman an el pha ngailo ani.
Zampuimanga hi apa hian a tetlai in Ngawr natna avangin a thih san a, a nu hian a hmeithai pui cho ta ani, Aizawl Lal Lalsavungan chak a nawr tih a hriat in a pem cho ve a, hetia chak an nawr lai hian Vuta Lal na Buanhmun ah chuan keipui hrang em em mai hi a awm a, an ran te she sak in, mihirng te hial pawh a hliam nasa hle a, a huk a piang in ran seh a nei ziah a ahming ah pawh huk thlawnlova an tih phah a, mi sawm lai a she hliam hnu ah phei chuan sawm seha  an ti ta hial a, vawi khat chu Baunhmun sakei sawm seha an tih chuan Zampuimanga te khua a an ran chu a rwn seh ve tan ta a, hual tum in an veh a, thingdawl kar ah hian mei lawr ngau hian alo awm a, Zampuimanga chuan a mei a va sat chum hmawk mai a, ti chuan midang in anlo kap chunzawm bawk a, in seh tir lo in an ti hlum thei hram a. Vanhnuailiana chu Tualte ah a kai cho a Zampuimanga pawn a zui chho ve zel a, Vanhnuailiana hi Lal fing tak anih avang in beltu pawh a ngah chak hle a, in sangkhat zasarih an lo tling ta der mai a, he tih hun lai hi Mizo Tualte vanglai an lo tih thin chu ani. Tumkhat chu Zampuimanaga chawngchen tlaiver tum tak in sakei an lo zim a, kawl a eng tran tih in zampuimanga chu a zuk thleng ve chiah a, veng dang chu an lo kim vek tawh a sakei chu an lo ral sai a, Zampuimanga alo thlen chuan a kawlhnam nen chauh chuan silai mu kar ah chuan ahan tleng lut a, keipui kah hliam kawlh tak mia chu an sat huk ta tuar tuar mai a, a sat hlum ta der mai ani. Mite chuan Hmeithai fa mai anih avangin fak a hnek in Hualngo tupa in zing zu a rui ani anlo tih sak a, chu tawngkam chu Zampuimanga chuan a hre ta reng a.
Tumkhat pawh sakei in mi inhnuai a vawkpa chu a rawn la leh thut mai a, Zawlbuka pasaltha te chuan an chuhsak thei hram a, a tuk ah chuan sakei chu an hual ta a, mahse sakei chu kawrh kam hruibuk hnuai ah hian a tawm tlat mai a, tu man an luh chilh ngam silo a ral atrang chuan an thlir thup a, Zampuimaga alo thlen chuan Nghualngo tupa in zing zu a rui leh dawn e tih pah chuan sakei chu a zuan luh chilh a, a kawlhnam chuan an sat huk leh ta rum rum mai a, sakei chu a sat hlum der ta mai a, heta trang hian a hming chu alo thang ta em em mai ani.
Tumkhat pawh sakei an hual tum in Zampuimanga bawk chuan a zuk pan hnai leh a amherawh chu sakei chu hruihmun hnawk tak ah hian a tawm leh tlat pek a, Zampuimanga chuan a zuk luh chilh a, mahse a tran a rem lo hem avang chuan a rwn chauk leh a, chutih vel ah chauan mipuite chuan Zampuimanga meuh pawh a tlanchhia e an ti a an tlan darh ta hum hum mai a, Zampuimanga chuan, mipui te chu au let in Zampuimanga hi a tlanchhe ve ngailo e, tranhmun rem ka zawng mai ani ati a, ti chuan tran hmun rem zawk atrang chuan an luhn chilh a sakei chu a kawlhnam chuan a han vit leh sawk mai a, athi ta der mai ani.
Pasaltha Zampuimanga hi mizo ten at huai kan tih ang hi ani ve lo a, ral leh sakawlh lak ah pawh a tran hmun a rem lo emw zawk chuan hnungtawlh an tran hmun tha siam a beih let leh mai duh chi ani, hnungtawlh hun leh bawh hun a hre hle a, Mizo up ate pawn pasaltha tluak chu a fim reng ngai e an lo tih thin ang khan. 
A tar tawh lam ah hian Dopawnga chuan a khua a pem tur hian a sawm a, a pem leh ta a, Dopawnga ho hian Keltan ah an pem leh a, Keltan khua ah hian  a thih thleng in a awmta ani. Kum 1910 khan kum 60 mi ni in a boral ta ani, hmanlai an hun laia khawtlang ti buaitu sakei sawm pathum lai mai chu a kawlhnam hian sat hlum a, miten ana  thlamuanpui hle thin ani. Zampuimanga hian a thu vawn reng thin chu tawn hun a awm a , hnungtawlh hun pawh a awm ngai e tih hi ani.

(Culture and Art Group: MJMC 3rd semester 2018 batch, C.Dinpuia and Nicholas Remruatpuia)

Reference-Mizo Archive: Zampuimanga leh Jim Corbett


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Mizo Men’s Fashion Through The Ages

Technological impact on language usage among the youth (How language usage in personal space is slipping over formal space)