INDIA LEH SIAIA (Sikeisen)
By Samuel Lalfakawma (2016 Batch)
He
Van-lawng tir hna hi a hming ah “Mars Orbitar Mission”(MOM) tih vuah ni in Mars
Orbitar Mission(MOM) hi “Manglyaan” ti a hriat a ni bawk. Manglayaan thi hi
Sanskrit thu mal atanga lak ni in “Mangal”
tih hi “Siaia(Sikeisen)” tih na ani
a, “Yana” tih hi “Lawng” tih na a ni bawk. He Mangalyaan hi kan khawvel chenna atanga kah chhuah hnu ni
300 zet van boruak sangah hun a hman hnu ah siaia(sikeisen) chu a thleng ta a.
he kan chenna khawvel, siaia(sikeisen) leh kan ni(sun) hel tu zawng zawng
arsi(planet) te hian hel kual dan an nei vek a. kan chenna khawvel leh siaia hi
a in hnaih lai ber in 5,46,00,000km in kan in hnaih a, a hlat lai ber in
40,10,00,000km in kan in kan in hlat leh thung a ni. Mi thiam ten an
chawhrual(average) a an lak in 24,92,09,300km a in hlat ang reng kan ni an ti
bawk. A hlat zawng sawifiah nan state pahnih thui zawng hmang ta ila, Jammu
& Kashmir leh Kanyakumari hi 3369km a in hlat an ni a. Siaia(sikeisen) hlat
zawng ang vel khan kal dawn ta ila, Jammu & Kashmir atanga Kanyakumari hi
vawi 73,971 i kal hman a, chumi bakah 1,001km I kal belh leh a ngai dawn bawk a
ni. Siaia(sikeisen) hi a hlat em avangin Mangalyaan leh khovel lam atanga a thu
nun tute hian 14minute chung hun a duh zel a ni. Chu tiang a in hlat chu eng
tin nge a kal dik chat thei? Khawvel atanga
ngil ta a Siaia(sikeisen) tin zawn a kap chuak mai loin “Hohmann
Transfer Orbit” hisamna hmang a kahchhuah ni in, chu chuan nngil tak a kap
chhuahtir mai loin khawvel vir na atang a kal kual chuak in chu chuan siaia kal
kual na a han in tawk chat thei tur chuan Mangalyaan hi kah chhuah a ni.
Mangalyaan hian thil ti hrang hrang panga(5),
eng tehna(photometer), boruak althea kan tih mai(Methane sensor) hriat na, siaia
leilung endik thei tu tur hmanrua(Martin exosphere), eng leh lum the na(thermal
infrared spectrometer) leh
thlalakna(color camera) te pai in, a tum ber siaia a thil nung pain
hmang(morphology), thil laih chhuah leh leilung hlo(mineralogy), te mai bakah
an zeldin na thu siaia(sikeisen) a thil nung awm an sawi, heng pa thum(3) te
chhui chiang tura tir chhuah a ni a. ISRO mithiam rualten siaia chung chang an
hriat belh thei nan leh khang hun liam ta a siaia(sikeisen) a tui(water) an
hloh zat hriat chian belh an in beisei a
ni.
India
hian van sang lam zir chian naah khawvel ram hrang hrang zing ah siaia(sikeisen)
a van-lawng kap chhuah thei pali(4) zing a an awm hian hmasawna rahbi nasa
takin a siam a, india khua leh tui hun lo awm leh zel tur a mite tan pawh van
lam zirna(space science) ah hian kawng eng tak a awm tih a lan tir.
Hma
la chho zelin, ISRO(India Space Research Organisation) chuan an facebook page-ah
te pawh an Mangalyaan in a athil tih leh
chhui mek te chu an pho chhuak zel a ni. ISRO(India Space Research
Organisation) chuan hma lak chhoh zel tum in Mangalyaan 2 pawh Siaia(sikeisen)
ah kum 2020 velah chuan kah chuah leh a tum in an in puahchah tih an sawi a.
Mangalyaan 2 kah chhuah hma hian thla(moon) zir chian leh natur Chandrayaan 2
chu December 2018 hian kah chhuah leh an tum bawk a ni.
Ngaihnawm dap dap e
ReplyDelete