INDIA LEH SIAIA (Sikeisen)


By Samuel Lalfakawma (2016 Batch)

India in thil thar dai kai zelin, ni 23 November 2008 khan khawvel hriatah ISRO(India Space Research Organisation) chuan siaia(sikeisen) zir chian hna an thawh tum thu chu a puang zar ta a. Nimahse, India sawrkarin August 2012 ah rem tih pui hnuah hna thawktan choh in. ISRO(India Space Research Organisation) chuan thla 15 chhung thawk in, ni 5 November 2013-ah PSLV(Polar Satellite Launch Vehicle) siaia(sikeisen) zir chhianna tur van-lawng(space-Craft) chu Andhra Pradesh State a hmun pakhat Sriharikota a tangin kah chhuah a ni ta ani.

He Van-lawng tir hna hi a hming ah “Mars Orbitar Mission”(MOM) tih vuah ni in Mars Orbitar Mission(MOM) hi “Manglyaan” ti a hriat a ni bawk. Manglayaan thi hi Sanskrit thu mal atanga lak ni in “Mangal” tih hi “Siaia(Sikeisen)” tih na ani a, “Yana” tih hi “Lawng” tih na a ni bawk. He Mangalyaan  hi kan khawvel chenna atanga kah chhuah hnu ni 300 zet van boruak sangah hun a hman hnu ah siaia(sikeisen) chu a thleng ta a. he kan chenna khawvel, siaia(sikeisen) leh kan ni(sun) hel tu zawng zawng arsi(planet) te hian hel kual dan an nei vek a. kan chenna khawvel leh siaia hi a in hnaih lai ber in 5,46,00,000km in kan in hnaih a, a hlat lai ber in 40,10,00,000km in kan in kan in hlat leh thung a ni. Mi thiam ten an chawhrual(average) a an lak in 24,92,09,300km a in hlat ang reng kan ni an ti bawk. A hlat zawng sawifiah nan state pahnih thui zawng hmang ta ila, Jammu & Kashmir leh Kanyakumari hi 3369km a in hlat an ni a. Siaia(sikeisen) hlat zawng ang vel khan kal dawn ta ila, Jammu & Kashmir atanga Kanyakumari hi vawi 73,971 i kal hman a, chumi bakah 1,001km I kal belh leh a ngai dawn bawk a ni. Siaia(sikeisen) hi a hlat em avangin Mangalyaan leh khovel lam atanga a thu nun tute hian 14minute chung hun a duh zel a ni. Chu tiang a in hlat chu eng tin nge a kal dik chat thei? Khawvel atanga  ngil ta a Siaia(sikeisen) tin zawn a kap chuak mai loin “Hohmann Transfer Orbit” hisamna hmang a kahchhuah ni in, chu chuan nngil tak a kap chhuahtir mai loin khawvel vir na atang a kal kual chuak in chu chuan siaia kal kual na a han in tawk chat thei tur chuan Mangalyaan hi kah chhuah a ni.

He Mangalyaan van-lawng hi India pawisa a Rs.450Crore a siam zawh ni in, chu chu United State pawisa chuan Dollar 73Million hu vel ni. Siaia(sikeisen) van-lawng siam tawhah chuan  sum sen tlem na ber a ni. Siaia(sikeisen) zir chhian na tur van-lawng hi Ram paruk(6) in an kap chuak tawh a, chung zing a ram hlawh tling awm chhun chu United State, Russia, France leh India ten i in. keng pali zingah hian India hi Siaia(sikeisen) van-lawng kah chhuah tawh a vawi khat(1) na a hlawhtling awm chhun a ni nghe nghe.
 
Mangalyaan hian thil ti hrang hrang panga(5), eng tehna(photometer), boruak althea kan tih mai(Methane sensor) hriat na, siaia leilung endik thei tu tur hmanrua(Martin exosphere), eng leh lum the na(thermal infrared spectrometer)  leh thlalakna(color camera) te pai in, a tum ber siaia a thil nung pain hmang(morphology), thil laih chhuah leh leilung hlo(mineralogy), te mai bakah an zeldin na thu siaia(sikeisen) a thil nung awm an sawi, heng pa thum(3) te chhui chiang tura tir chhuah a ni a. ISRO mithiam rualten siaia chung chang an hriat belh thei nan leh khang hun liam ta a siaia(sikeisen) a tui(water) an hloh zat hriat chian belh  an in beisei a ni.

India hian van sang lam zir chian naah khawvel ram hrang hrang zing ah siaia(sikeisen) a van-lawng kap chhuah thei pali(4) zing a an awm hian hmasawna rahbi nasa takin a siam a, india khua leh tui hun lo awm leh zel tur a mite tan pawh van lam zirna(space science) ah hian kawng eng tak a awm tih a lan tir.

 Hma la chho zelin, ISRO(India Space Research Organisation) chuan an facebook page-ah te pawh an Mangalyaan in a  athil tih leh chhui mek te chu an pho chhuak zel a ni. ISRO(India Space Research Organisation) chuan hma lak chhoh zel tum in Mangalyaan 2 pawh Siaia(sikeisen) ah kum 2020 velah chuan kah chuah leh a tum in an in puahchah tih an sawi a. Mangalyaan 2 kah chhuah hma hian thla(moon) zir chian leh natur Chandrayaan 2 chu December 2018 hian kah chhuah leh an tum bawk a ni.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Mizo Men’s Fashion Through The Ages

Technological impact on language usage among the youth (How language usage in personal space is slipping over formal space)