Cyberbullying

 - Lalrinfeli


Cyberbullying hi a awmzia chu tunlai thiamna, computer/internet hmangte, message, email, chat rooms, facebook, twitter leh social networking sites hrang hrang te atanga midang pawi kan sawi leh mi va tihmualphona emaw, tunlai technology hmanga mi pawikhawihna a kawk ber awm e.

         Cyber bullying hi chi 2 aawm a:-

1.Direct attack: direct attack chumi dang puihna tel lova mi pawivakhawihnaani a,
2.Cyber bullying by proxy :- hei hi chumi dangte puihna a mi pawikhawih hi ani. Hei hi a hlauhawm em em a, a titu chhuichhuah pawh a harsa zawk a ni.
     
      Kum 2011 chhungin high school zirlaiza a sawm paruk te hian hetiang hi an tuar reng anga chhut a ni a, nitin a thleng ang angaih a ni bawk. Hetiangpawikhawihna hi kumupa lam aichuantleirawl/rawlthar ah a thleng nasa zawk a ni. Cyber bullying pawikhawihtu hi chhuichhuah a harsaemem a, hetianga intihmual phona kan tawkanihchuan police station ah report vat turani. Cyber bullying tawk tawh te hian khawtlangah leh an mimal nun ah harsatnaan tawk duh zualemem a, chubakah an awm a nuamlovin thilti theilo leh midang aia hniam bik a inngaihna an nei a, depression leh an zirlai/thiltihlaia an tuina a tih bo mai bakah mahni nunna pawh zah zo lova mahni intih hlumna hial a thlen thei a ni.
        
    Cyber bullying hi kum 1990 hnu a cell phone alo tam tak hnu hian a nasazual a, hetiangtawk te tana hriat tur pawimawh em em chu Harrassment Act 1997 leh Malicious Communication Act 1998 ani.
           
         Cyber bullying kan hriat hmasak ber chu 18th Century, 1862 khan ani a, sipai pakhat chu cyber bullying vang hian a in that tawh a ni. 1970 khan Psychology Professor Dan Olweus chuan Olweus Bullying Prevention Program (OBPP) a lo siam chhuak tawh a, heath hian tharum thawhna leh cyber chungchang a inzir tir na leh kan him tlanna turin a lo siam tawh bawk a ni. Colorado chuan anti-bullying legislation chu 2005 khan alo pass tawh a, hemi hnulawk 2006-2010 chhungin state 33 chuan a pass venghalani. Cyber bullying hi a tawkvelote tan chuan hriatthiam a harsa a, zahvang leh rilru nat vangin mahni in that pawh an awm nual tawh a, chung zinga pakha tchu Megan Meir, kum 13 mi, 2006 ah my space atanga comments ngeiawm tak tak a dawn thin avangin a in awkhlum a, a hnu ah Megan Meir non-profit foundation din aninghalani. A dawtleh ah chuan 2008 a thil thleng a ni a, Cincinnati a nula pakhat, Jessica Logan, a saruak thlalak a larvakhnu ah a inthat zui nghal a, an governor chuan Jessica Logan Act chu 2012 khan a pass tawh a, hedan (Law) hi Ohio a zirlaite’n cyber bullying an bansan theihna tura tih a ni.

 A dawt leh atan chuan Monica Lewinky,1998 ah white house a internship ti thinleh U.S president hlui Bill Clinton,kum 17 liam ta a an pahnih inkara thil thleng, tunhnu a an thar thawhleh avanga Monica in Networking sites hrang hrang atanga hmuhsit leh kohnawmnah  a tawh nasatzia leh khatih hunlaia in thah hial pawh pawisa lo khawp a beidawngani a, TED TALK a Monica in a sawi danah chuan zahmawh rawngkai leh tawngkam chhetinreng a miin min koh thin avangin ka nu hianka in thahmai a hlauh avangin kai inbual lai emaw thildang ka tih reng reng in kawng ka khar a phal ngailo a ti a. Gay American University a zirlai Tyler Clementi chumi pa dang nen an awm dun lai a roommate in video a lo la in a puanzarsak a, a rilruna lutuk chu a in thah phah hial a ni, heta tang hian  Monica Lewinsky chuinhmuchhuak in anti-cyber bullying leh awareness a bei nasa em em a, hetiang tawkte tan pui leh beidawng lo turin mi a fuih thin a ni.
           
Khawvel pumah India ram hi cyber bullying tamna ah 3 naani a, ram 25 atangin China a nasaber a, Singapore  dawtah India ani. Microsoft Global Youth Online Behaviour in survey a neihna ah chuan naupang 53%te hi online a tih buai thin an ni a,29% hi inchhaihnawmnah leh nuihza siam nana hman an ni a, 77% hi online leh offline chungpawh a chhaihbuai an ni. Mi tam tak chuan Cyber bullying chungchang hi an nu leh pa tesawipui an chakemem thin a, mahse nu leh pa tam tak chu an ngaihkhat a ngaiin an sawipui thin lo ani. Nu leh pa 29% techuan Cyber bullying chungchangan fate sawipuiin online a anmahni in vendan turte pawh an hrilh a ni.
          
           Mizoramah ve thung chuan 2009 atangin case 44 ziah a ni tawh a. Cyber crimeziahhmasakberchu May 20, 2009 khan pastor pakhat account chututihhriatloh in a hack a, a hnu ah a titu hi Nigerian a ni tih hriatchhuah a ni a, US Dollar 2,500 dilin a wallet chu London a hotel pakhat ah a tihbothu a hrilhani. Mizoram ah chuan social networking sites atanga hmeichhiate bumna a tam em em a, cyber crime cell in a ziahluh tam ber pawh Pornography leh sex video a ni a, copyright case in a dawt ve thung a ni.

            A tawp ber atan chuan Cyber bullying hi naupangte mawphurhna chauh a ni bik lo tih kan hriat a pawimawh a, chhungkua leh khawtlang ang zawng pawh a tan lakleh inzirtirna tha tak tak neih thin hi a pawimawh em em a ni. McAfee intel security in a sawidan chuan naupang 70% velhiannitin darker 5 aia tam internet khawih nan hun an hmang thin a, cyber crime tam zawk hi kum naupang lam 18-30 tihanitlangpuiani. India ramahchuan cyber bullying atan Act emaw Law emaw engmah a la awm lova, mahse  harassment, stalking, terrorism etc. chu IT Act 2000 hmangin hma a lak theih a ni.

Comments

Popular posts from this blog

Mizo Men’s Fashion Through The Ages

Technological impact on language usage among the youth (How language usage in personal space is slipping over formal space)